Liman risk değerlendirmesi, terminal içindeki işleri gemi, yük ve kara trafiğiyle birlikte inceler. Yük kaldırma, araç-yaya karşılaşması, gemiye erişim, konteyner açılması ve kapalı hacimler farklı tehlike senaryolarıdır. Limanın türü ve elleçlenen yük değiştikçe değerlendirmenin kapsamı da değişir.1
Bir terminalde güvenli görünen yaya yolu, gemi yanaştığında araç bekleme alanına dönüşüyorsa sorun yalnızca çizginin silinmesi değildir. Risk analizi, plan üzerindeki düzen ile operasyon sırasında oluşan düzen arasındaki farkı yakalamalıdır.
Önce terminalin sınırlarını ve yükünü tanımlayın
Konteyner terminali, dökme yük sahası, sıvı yük terminali ve Ro-Ro operasyonu tek bir hazır risk tablosuna indirgenmemelidir. Yapılmayan işleri listeye eklemek kadar, gerçekten yürütülen özel işleri genel başlıkların içinde kaybetmek de sorun yaratır.
İnceleme; yanaşma çevresi, gemi-kara bağlantısı, yükleme/boşaltma, istif alanı, kapı girişleri, bakım sahaları ve geçici bekleme noktaları üzerinden yürütülebilir. Liman işletmesi çalışanlarının yanında sürücüler, gemi personeli, bakım yüklenicileri ve ziyaretçilerin hangi noktada operasyona temas ettiği belirlenmelidir.
Bu metin ağırlıklı olarak terminal operasyonlarının ortak İSG sorularını ele alır. Tehlikeli yük mevzuatı, belirli bir yükün taşınma koşulları veya gemi operasyonuna ilişkin bütün teknik gerekler için bağımsız bir uygunluk rehberi değildir. Yük ve faaliyet özelindeki kurallar ayrıca kontrol edilmelidir.
Araç-yaya ayrımı çizgiden ibaret olmamalı
Liman trafiğinde araçlar, yayalar ve yük elleçleme ekipmanları mümkün olduğunca ayrılmış güzergâhlarda yönetilmelidir. Geçiş noktaları, görüş, geri manevra ve dışarıdan gelen sürücülerin hareketleri birlikte değerlendirilir.2
Saha turunda yalnızca çalışanların yürüdüğü yolları değil, yürümek zorunda kaldıkları yolları gözlemlemek yararlıdır. Evrak teslimi için sürücünün kabinden inmesi gerekiyorsa, o noktaya güvenli erişim işin tasarımında bulunmalıdır. Yalnızca “araçtan inmeyin” levhası eklemek, çelişkili iş akışını çözmez.
Değerlendirme farklı vardiyaları, yoğun yükleme zamanlarını ve geçici saha değişikliklerini kapsamalıdır. Bir bölgenin istife açılması, daha önce yeterli olan görüş alanını veya yaya çıkışını değiştirebilir. Geçici düzenin de bir sorumlusu ve kullanım sonu olmalıdır.
Gemiye erişim, sabit bir bina girişinden farklıdır
Gemiye geçiş; seviye değişimi, geminin durumu ve devam eden operasyonla birlikte değerlendirilmelidir. Erişim aracının uygunluğu, bağlantılar, aydınlatma ve geçiş çevresindeki hareketler belirli koşullar için kontrol edilmelidir.3
Aynı geçiş düzeninin bütün vardiya boyunca değişmeden uygun kalacağını varsaymak yerine, hangi değişiklikte tekrar kontrol yapılacağı tanımlanmalıdır. Bu karar saha prosedüründe açık olmalıdır. Genel bir internet makalesinden evrensel eğim, mesafe veya hava koşulu sınırı alınarak uygulamaya geçilmemelidir.
Konteynerin kapalı olması iç koşulun bilindiğini göstermez
Konteyner açılması sırasında kaymış yükün hareketi, yapısal sorunlar veya yükle ilişkili tehlikeli atmosferler gündeme gelebilir. Bazı konteynerlerde fumigasyon kalıntıları ya da taşınan malzemeden kaynaklanan gazlar ayrıca değerlendirilmelidir.4
Bu yüzden konteyner işi yalnızca “kapı açma ve boşaltma” olarak tanımlanmamalıdır. Yük bilgisi, sevkiyat belgeleri, görülen hasar ve görev sırasında içeri girme ihtiyacı ayrı ayrı incelenmelidir. İç ortamın kokusuna veya kısa süre kapı açık tutulmasına bakarak güvenli giriş kararı verilmemelidir. Şüpheli atmosfer koşulları yetkin değerlendirme, uygun kontrol ve gerektiğinde giriş/kurtarma düzeni gerektirir.45
Liman için örnek risk değerlendirme satırları
Aşağıdaki tablo, saha verisi yerine geçmeyen bir eğitim kurgusudur. Risk puanı ve çalışma izni içermez.
| Operasyon | İncelenecek senaryo | Önlem tasarımının odağı | İzlenecek kanıt |
|---|---|---|---|
| Kapı ve evrak işlemi | Sürücünün yoğun araç alanında yürümesi | İşlem noktası ve güvenli erişimin birlikte düzenlenmesi | Yoğun vardiyada saha gözlemi |
| Yük kaldırma | İnsanların yükün hareket alanına girmesi | Operasyon sınırı, erişim ve haberleşme | İşe özgü plan ve saha kontrolü |
| Gemiye geçiş | Değişen koşullarda erişimin uygunsuzlaşması | Uygun geçiş düzeni ve yeniden kontrol şartı | Vardiya ve değişiklik kontrol kaydı |
| Konteyner açma | Yükün kayması veya zararlı atmosfere maruziyet | Yük bilgisi, hasar değerlendirmesi ve güvenli iş düzeni | Belge incelemesi ve yetkin kontrol |
| Kapalı yük hacmi | Oksijen veya kirletici koşullarının bilinmemesi | Giriş ihtiyacının azaltılması ve özel giriş planı | Yetkin değerlendirme ve izin kayıtları |
| Geçici istif | Yaya yolunun kapanması veya görüşün kaybolması | Yerleşim değişikliğinin onaylanması | Güncel trafik planı ve yerinde doğrulama |
Kurgusal örnek: Evrak ofisi doğru yerde mi?
Bir terminalde dış sürücülerin evrak teslim etmek için araç yolunu iki kez geçtiğini düşünelim. Kayıtlarda çözüm olarak reflektif yelek kullanımı ve sürücü bilgilendirmesi yazıyor. Ancak ofisin konumu, herkesin aynı karşılaşmayı yaşamasını zorunlu kılıyor.
Bu senaryoda değerlendirme ekibi önce işlemin uzaktan veya güvenli bir noktadan yapılabilmesini araştırabilir. Fiziksel yer değişikliği mümkün değilse erişim düzeni, geçiş kontrolü ve görüş koşulları birlikte ele alınır. Kapanış kanıtı yelek dağıtım listesi değil, sürücünün gerçek iş akışında artık nasıl hareket ettiğini gösteren gözlemdir. Eğitim, tasarımdaki eksikliği görünmez kılmamalıdır.
Liman ile tersane risk değerlendirmesi aynı mıdır?
Hayır. Ortak kaldırma ve trafik başlıkları bulunabilir; ancak tersanede gemi inşa/onarımı, tank veya bölme çalışmaları ve eş zamanlı sıcak iş gibi farklı görevler öne çıkar. Liman makalesini çoğaltıp başlığını değiştirmek, tersane işlerinin ayrıntılarını karşılamaz.16
Liman risk raporunda risklerin yanında görev sınırı ve koordinasyon da bulunmalıdır. Belirli bir aksiyonun hangi işletme veya ekip tarafından uygulanacağı, ortak alanda etkisinin nasıl doğrulanacağı yazılmalıdır. Tek bir “ilgili firma” ifadesi, takip için yeterince açık değildir.
Sık sorulan sorular
Bütün konteynerlerde aynı atmosfer kontrolü mü uygulanır?
Yük, sevkiyat ve iş koşulları değerlendirilmelidir; tek varsayım her durumu açıklamaz. Riskli veya belirsiz koşullarda değerlendirmeyi atlamak yerine yetkin kişilerce uygun prosedür belirlenmelidir. Konteyner kapağının açık olması tek başına uygunluk kanıtı değildir.4
Vinç risk analizi liman raporunun yerine geçer mi?
Hayır. Vinç değerlendirmesi ekipman ve kaldırma görevini destekler. Gemi-kara bağlantısı, terminal trafiği ve yükün özellikleri ayrıca ele alınır.
Fotoğraf liman risklerini değerlendirmek için yeterli mi?
Fotoğraf, görünür istif ve geçiş düzenini kaydetmeye yardımcı olabilir. Hareketli operasyonun zamanlamasını, yükün iç durumunu veya tehlikeli atmosferi göstermez. Bu alanlar saha bilgisi ve gerekli teknik kontrollerle tamamlanmalıdır.
İlgili rehberler: Tersane risk değerlendirmesi, kaldırma sapanı ve aksesuarları ve JSA iş güvenliği analizi.
Kaynaklar
HSE — Access to vessels.↩
HSE — Freight container safety.↩
HSE — Confined spaces in ports.↩